De das (Meles meles) is het zwaarste landroofdier van Nederland en een van de meest geheimzinnige bewoners van het Peelgebied. Overdag houdt hij zich verborgen in zijn ondergrondse burcht — soms tientallen meters diep en generaties lang bewoond — maar kort na zonsondergang begint zijn leven pas echt. Wie geduldig wacht bij een dassenstelsel in de bosranden van de Peel, kan dit indrukwekkende zwart-witte dier op slechts een paar meter afstand observeren.
Waar leven dassen in het Peelgebied?
De das heeft een voorkeur voor bosrijke gebieden op zandgrond, bij voorkeur grenzend aan open weiden en akkers waar hij zijn voedsel vindt. Het Peelgebied biedt ideale omstandigheden: de zandige grond is makkelijk te graven, en de afwisseling van bos, heide en agrarisch land biedt een rijk voedselmenu het hele jaar door.
Bewezen dassenburchten zijn aangetroffen in:
- De bosranden ten westen van de Groote Peel (Asten-Heusden)
- Landgoed De Stippelberg bij Milheeze — een hotspot voor wilde zwijnen én dassen
- Bossen rondom Deurne, met name langs de Peelrand
- De bosstrook langs de Peelkanalen in Noord-Limburg
Een dassenstelsel is te herkennen aan de grote, ovale ingangen (20–30 cm breed), de hoopjes uitgegraven zand en de karakteristieke krabsporen op nabijgelegen boomstammen. Pas op dat je het stelsel niet te dicht nadert: verstoring is bij wet verboden.
Gedrag: de nacht is van de das
De das is een sociaal dier dat in familiegroepen van gemiddeld 4 tot 8 individuen leeft. Alle groepsleden slapen overdag samen in de burcht, die ze zorgvuldig schoonhouden. Bladeren, gras en mos worden naar binnen gesleept als beddengoed; vervuild beddengoed wordt buiten gedumpt. Die hopen verfrommeld strooisel vlak bij een burchtingang zijn een goed teken dat de burcht bewoond is.
Na zonsondergang verlaten de dassen hun burcht voor de nachtelijke voedseltocht. Ze kunnen in één nacht tot 3 kilometer afleggen op vaste paden die generaties lang worden gebruikt — de zogenaamde dassenpaadjes. Deze paden zijn soms letterlijk ingetrapt in de grond en lopen via vaste doorsteken door hagen en hekken.
Winterrust maar geen echte winterslaap
De das houd een winterrust van november tot februari, maar slaapt niet de hele winter door zoals een echte hibernator. Bij zacht weer — temperatures boven de 5°C — komt hij 's nachts buiten om te foerageren. In het Peelgebied zijn dassen op milde winternachten soms al vroeg in januari actief.
Voeding: regenwormen als basis
Regenwormen vormen het leeuwendeel van het dassenmenu: op een vochtiga avond eet een das honderden wormen, die hij met zijn gevoelige snuit uit de grond wroet. Maar de das is een veelzijdige alleseter:
- Fruit: bramen, appels, pruimen, maïs (hij richt soms schade aan in maïsakkers)
- Klein wild: muizen, jonge konijnen, kikkers, amfibieën
- Insecten: wespenlarven, kevers, mieren
- Aas: verkeersslachtoffers worden regelmatig benut
In het najaar eet de das extra veel om een wintervetlaag op te bouwen. Een volwassen das weegt in de zomer 8–12 kg; in november kan dat oplopen tot 15 kg.
De das als pionier van herstel
In de tweede helft van de 20e eeuw is de dassenpopulatie in Nederland dramatisch gedaald door verkeersdoden, vergiftiging via pesticiden en habitatverlies. In Noord-Brabant waren er rond 1980 nog maar enkele tientallen families. Dankzij gerichte beschermingsmaatregelen — dassentunnels onder wegen, akkerrandbeheer en wettelijke bescherming — herstelt de populatie zich. In 2026 telt Noord-Brabant naar schatting meer dan 400 dassenfamilies, waaronder meerdere in het Peelgebied.
Wil je meer weten over de andere zoogdieren van de Peel? Lees dan ook over de gladde slang en de bijzondere vogels van het Peelveen als de kraanvogel en blauwborst.
- Waar in het Peelgebied leven dassen?
- Dassen leven bij voorkeur in bosrijke omgevingen met zandige grond, grenzend aan open terrein. In het Peelgebied vind je dassenburchten in de bosranden rondom de Groote Peel, op Landgoed Stippelberg bij Milheeze en in de bossen rond Deurne.
- Wanneer is de das actief?
- De das is overwegend nachtactief en verlaat zijn burcht doorgaans kort na zonsondergang. In de zomer kan hij al om 20:00 uur boven de grond zijn. In de winter houdt de das een winterrust maar hiberneert niet echt; bij zacht weer komt hij buiten.
- Wat eet een das?
- De das is een alleseter. Regenwormen vormen zijn hoofdvoedsel: een das eet op een goede avond honderden wormen. Verder eet hij fruit, muizen, insecten, amfibieën en soms aas. In het najaar eet hij extra veel om wintervet op te bouwen.
- Hoe groot is een dassenfamilie?
- Een dassenfamiliegroep telt gemiddeld 4 tot 8 individuen die samen in een burcht leven. De burcht kan tientallen ingangen hebben en generaties lang worden gebruikt en uitgebreid. In goede leefgebieden kunnen families tot 15 dassen tellen.
- Is de das beschermd in Nederland?
- Ja, de das is streng beschermd onder de Wet Natuurbescherming. Het is verboden dassen te doden, vangen of hun burcht te verstoren. Ook vernietiging van leefgebied is zonder ontheffing niet toegestaan. De populatie herstelt zich langzaam na sterke achteruitgang in de 20e eeuw.