Libellen in de Peel zijn meer dan een zomerse attractie: ze zijn een graadmeter voor de ecologische kwaliteit van het veenlandschap. De vennen, slenken en veenplassen van de Groote Peel, Deurnese Peel en Mariapeel bieden leefruimte aan meer dan 30 libellensoorten, waaronder zeldzaamheden die elders in Nederland nauwelijks te vinden zijn. Op een warme zomerochtend in juli transformeren de oevers van de veenplassen in een wervelend theater van kleur en vlucht.
Waarom zijn de Peelvennen zo geschikt voor libellen?
Libellen hebben voor hun voortplanting open, onvervuild water nodig. De veenplassen van de Peel zijn zuur, voedselarm en relatief schoon — precies de combinatie die typische hoogveensoorten vereisen. Gewone libellen van rijkere wateren kunnen hier niet leven, maar de gespecialiseerde veensoorten floreert als nergens anders.
De viervlek (Libellula quadrimaculata) is een van de meest karakteristieke soorten. Deze robuuste vlekkerige libel is van mei tot augustus te zien boven vrijwel alle veenplassen in de Peel. Hij plant zich voort in de modderige waterbodem en is een van de eersten die verschijnt na de winter. Zijn naam verwijst naar de vier vlekken — twee op elk paar vleugels — die hem onderscheiden van verwante soorten.
De zeldzame soorten: wat maakt de Peel uniek?
Venglazenmaker (Aeshna juncea)
De venglazenmaker is een van de mooiste libellen van Nederland en een typische bewoner van zure veenplassen. Het mannetje heeft blauwgroene vlekken op een donkerbruin achterlijf en maakt lange, rustige jaagvluchten van soms tientallen meters in één rechte lijn. Hij is actief van juli tot oktober en is in de Peel één van de talrijkste grote libellensoorten. Bij de veenplassen van de Groote Peel is hij vrijwel dagelijks te zien.
Hoogveenglanslibel (Somatochlora arctica)
De hoogveenglanslibel is een ware specialiteit: een smaragdgroene libel van slechts 4 cm die uitsluitend leeft en broedt in actief hoogveen met levend veenmos. In Nederland is ze gebonden aan slechts een handvol locaties, en de Peelgebieden zijn er een van. Ze vliegt van juni tot half augustus en is herkenbaar aan de glanzend metaalgroene thorax en de twee gele vlekjes aan de basis van het achterlijf.
Noordse witsnuitlibel (Leucorrhinia rubicunda)
De noordse witsnuitlibel is een kleine rode libel van 3–3,5 cm met een opvallend witte "snuit" (het voorste deel van het gezicht). Ze vliegt vroeg in het seizoen — mei en juni — en is daarmee een van de eersten. Ze is gebonden aan zure, oligotrofe vennen met een zachte waterbodem en is aanwezig in de vennen van de Strabrechtse Heide.
Libellensoorten per seizoen in de Peel
De libellenseizoenen in de Peel volgen een duidelijk patroon:
- Mei–begin juni: noordse witsnuitlibel, vroege glazenmaker (Aeshna isoceles), smaragdlibel (Cordulia aenea)
- Juni–augustus: viervlek, bloedrode heidelibel, paarse heidelibel, venglazenmaker, hoogveenglanslibel
- Augustus–oktober: bruine glazenmaker (Aeshna grandis), herfstlibel (Sympetrum vulgatum), steenrode heidelibel
De bloedrode heidelibel (Sympetrum sanguineum) en de paarse heidelibel (Sympetrum depressiusculum) zijn de talrijkste soorten in augustus. Ze zitten graag op de toppen van heidestruikjes langs de veenranden en laten zich uitstekend fotograferen.
Tips voor het spotten van libellen in de Peel
- Timing: Ga naar het veen op een zonnige ochtend tussen 10:00 en 14:00 uur. Libellen zijn koudebloedig en hebben zon nodig om actief te worden.
- Locatie: Zoek de veenplasranden op, bij voorkeur met rustig, laag begroeid oevermateriaal. Libellen zonnebaden op rietstengels, twijgjes en bladeren vlak bij het water.
- Verrekijker: Een close-focus verrekijker (minimale focusafstand 2 meter) is ideaal voor libellen. Een macrolens voor de camera doet wonderen voor portretfoto's.
- Determinatieboek: "Veldgids Libellen" van Dijkstra & Lewington is de standaard in Nederland en onmisbaar voor beginners.
Combineer een libellenexcursie naar de Peel met een bezoek aan de vleesetende planten die op dezelfde natte veenmostapijtjes groeien — zonnedauw en veenbes bloeien precies in de piekperiode van de libellenvlucht.
- Welke zeldzame libellensoorten leven in de Peel?
- De Peel herbergt soorten als de venglazenmaker, de hoogveenglanslibel, de viervlek en de noordse witsnuitlibel. Al deze soorten zijn gebonden aan zure, voedselarme veenplassen.
- Wanneer is de beste tijd om libellen te spotten in de Peel?
- De piekperiode loopt van half juni tot half augustus. Zonnige ochtenden tussen 10:00 en 14:00 uur zijn het productiefst. Vroeg in het seizoen (mei) zijn de eerste glazenmakers al actief; laat in het seizoen (september) vliegen nog herfstlibellen.
- Hoe herken ik een glazenmaker?
- Glazenmakers zijn grote libellen (6–8 cm) die lange jaagvluchten boven water maken. De venglazenmaker heeft blauwgroene vlekken op een donker achterlijf. De bruine glazenmaker is bruin met gele vlekken. Beide zijn kenmerkend voor de Peelvennen.
- Waar in de Peel zie ik de meeste libellen?
- De beste locaties zijn de veenplassen in de Groote Peel (bij Asten), de vennen van de Strabrechtse Heide (Heeze) en de slenken van de Mariapeel. Ga naar de waterkant op een zonnige ochtend voor de meeste kans op bijzondere soorten.
- Hebben libellen een speciale relatie met veenmos?
- Ja, sommige soorten leggen hun eieren in levend Sphagnumveenmos. De hoogveenglanslibel is volledig afhankelijk van actief hoogveen voor haar voortplanting. Herstel van veenmos betekent ook herstel van zeldzame libellenpopulaties.