De zonnedauw (Drosera rotundifolia) is de meest spectaculaire en tegelijk de minst opvallende plant van het Peelgebied. Dit kleine, roodachtige rozetteplantje — zelden groter dan 10 centimeter — groeit in de natteste hoeken van het hoogveen en heeft in de loop van de evolutie een ingenieuze strategie ontwikkeld: het vangt insecten als aanvulling op een dieet dat de armzalige veenbodem niet kan bieden. Op de veenmostapijtjes van de Groote Peel en de Mariapeel groeit deze vleesetende plant nog, zij het op kwetsbare locaties die strenge bescherming vereisen.
Hoe vangt de zonnedauw zijn prooi?
De bladeren van de zonnedauw zijn bezet met tentakels — lange rode haren met aan het uiteinde een kleverige druppel die glimt in het zonlicht. Die glinsterende druppels, die op dauw lijken (vandaar de naam), trekken kleine insecten aan die op zoek zijn naar nectar of water. Zodra een insect de kleverige druppel aanraakt, kleven de nabijgelegen tentakels zich er ook aan vast. Binnen een kwartier is het insect volledig omsloten door de samengevouwen bladeren.
Dan beginnen de verteringsklieren hun werk: ze scheiden enzymen af die het insect oplossen. Na 1 tot 3 dagen is alleen het chitine-skelet over; het blad opent zich weer en is klaar voor het volgende slachtoffer. Via dit proces verkrijgt de zonnedauw stikstof en fosfor — stoffen die in de zure, voedselarme veenbodem niet beschikbaar zijn. Het is een meesterlijke aanpassing aan een extreme omgeving.
Andere bijzondere planten van het hoogveen
Veenbes (Vaccinium oxycoccos)
De veenbes is geen vleesetende plant, maar groeit op precies dezelfde plaatsen als de zonnedauw: op levende Sphagnumveenmostapijtjes in actief hoogveen. Dit kleine moerasstruikje heeft naaldachtige bladeren en draagt in de herfst knalrode besjes ter grootte van een erwt. De vruchten zijn zuur en bitter rauw, maar worden traditioneel verwerkt tot jam en saus. In de Groote Peel en Deurnese Peel is de veenbes in oktober een kleurrijk accent op de groene veenmostapijtjes.
Lavendelhei (Andromeda polifolia)
De lavendelhei is een kleine heester van 15–30 cm hoog die uitsluitend voorkomt in levend hoogveen. De kleine roze klokkenbloempjes bloeien in mei en juni. De bladeren zijn leerachtig, donkergroen van boven en bleek van onderen — een aanpassing om verdamping te beperken. In de Peel is lavendelhei zeldzaam maar aanwezig op de beste herstellocaties van actief hoogveen.
Eenarig wollegras (Eriophorum vaginatum)
Het wollegras is niet vleesetend, maar onmisbaar als indicator van gezond hoogveen. In het voorjaar — van maart tot mei — deinen de witte pluimen van wollegras als een zee van watten over het veen. Wollegras is een van de eerste planten die terugkeert bij veenherstel. Als je het ziet, weet je dat het waterpeil goed zit.
Waar vind je zonnedauw in de Peel?
De zonnedauw is zeldzaam en gebonden aan levend veenmos. Dat is in de Peel te vinden op de best beschermde en actief herstelde plekken:
- Groote Peel — op de veenmosvlakken langs de wandelpaden bij Mosselfort (Ospel); zichtbaar vanaf het pad
- Deurnese Peel — in de natte depressies langs de lange wandellus; meest aanwezig in juni–augustus
- Mariapeel — op de vochtigste delen van het herstelgebied; minder toegankelijk maar aanwezig
Blijf altijd op het pad. Veenmos en zonnedauw zijn extreem gevoelig voor betreding: één voetstap kan een Sphagnumkussentje vernietigen dat tientallen jaren nodig had om te groeien. Fotograferen met een macrolens is de beste manier om dichtbij te komen zonder schade te veroorzaken.
De zonnedauw en het hoogveenherstel
De terugkeer van de zonnedauw in de Peel is een directe indicator van succesvolle hoogveenherstelmaatregelen. Waar vroeger droge veenvlakten lagen, groeien na twintig jaar gerichte waterstandverhoging weer levende veenmostapijtjes — en daarmee keert de zonnedauw terug. Meer over het herstel van het Peelhoogveen lees je in de artikelen over veenmos en wat hoogveen is.
Het is een langzaam proces, maar elk nieuw zonnnedauwrozette is een teken dat het landschap de goede kant op gaat. De plant is een meetlat voor ecologische kwaliteit — en in de Peel van 2026 groeit die meetlat weer.
- Wat is zonnedauw en waarom eet het insecten?
- Zonnedauw (Drosera rotundifolia) is een kleine moerasplant die insecten vangt met kleverige klierharen. Door het vangen van insecten verkrijgt de plant stikstof en fosfor — stoffen die in het voedselarme hoogveenmilieu nauwelijks beschikbaar zijn via de bodem.
- Waar kan ik zonnedauw vinden in de Peel?
- Zonnedauw groeit op vochtige veenmostapijtjes in de Groote Peel, Deurnese Peel en Mariapeel. Je vindt hem op plaatsen waar levend Sphagnum groeit, vlak bij open water. Blijf op de paden en kijk goed om laag — de plant is maar 5–10 cm hoog.
- Is de veenbes hetzelfde als de zonnedauw?
- Nee, de veenbes (Vaccinium oxycoccos) is geen vleesetende plant maar een kleine heester met rode bessen. Ze groeit wel op dezelfde plaatsen als de zonnedauw: op Sphagnumveenmostapijtjes in actief hoogveen. De bessen zijn eetbaar maar erg zuur van smaak.
- Wanneer bloeit de zonnedauw?
- Zonnedauw bloeit van juni tot augustus met kleine witte bloempjes op een slanke steel van 10–15 cm. De bladrozet met de kleverige haren is het hele groeiseizoen aanwezig — van april tot oktober.
- Zijn vleesetende planten beschermd in Nederland?
- Ja, de ronde zonnedauw is beschermd onder de Wet Natuurbescherming. Het is verboden planten te plukken, te verplaatsen of schade toe te brengen aan hun leefgebied. Fotograferen met de voeten op het pad is toegestaan en sterk aanbevolen.