De Peel-Raamstelling is een van de minst bekende maar historisch interessantste verdedigingswerken van Nederland. In de meidagen van 1940 vormde deze betonnen en waterige linie de eerste echte hindernis voor de oprukkende Wehrmacht in het zuiden van ons land. Ze liep dwars door het Peelgebied, maakte gebruik van het onbegaanbare veen als natuurlijke barrière en hield een gevechtsdivisie meerdere dagen op. Toch weten de meeste Nederlanders nauwelijks van haar bestaan. Dit artikel vertelt haar verhaal.
Wat was de Peel-Raamstelling?
De Peel-Raamstelling was een verdedigingslinie die in 1939–1940 door het Nederlandse leger werd aangelegd als onderdeel van de Veldleger-defensie. Ze was bedoeld om een mogelijke Duitse aanval vanuit het oosten te stoppen of te vertragen, zodat de mobilisatie van het hoofdleger in het westen meer tijd had. De linie combineerde vier elementen:
- Inundaties: door sluizen te openen werd een strook land van 2–5 km breed blank gezet. Het waterrijke Peelgebied leende zich hier uitstekend voor.
- Antitankgrachten: rechtlijnige grachten van 3–5 m breed en 1,5 m diep dwars over de landwegen.
- Betonnen geschutsbunkers: zogenaamde Groep Stellingen — betonnen constructies met schietgaten voor mitrailleurs en lichte kanonnen.
- Prikkeldraadversperringen en loopgraven achter de waterlinie.
De linie was ca. 55 km lang en liep van de Maas bij Mook (Gelderland) in het noorden via Venray, Deurne en Asten naar de Belgische grens bij Weert in het zuiden.
De meidagen van 1940: de slag
Op 10 mei 1940, om 03:55 uur Nederlandse tijd, vielen de Duitsers Nederland binnen. Aan de Peelfront stond de Lichte Divisie van generaal-majoor Jan van Andel met ca. 10.000 man tegenover de 9e Pantserdivisie van de Wehrmacht. De eerste aanvalsgolven liepen vast bij Deurne en Mill, waar de inundaties en bunkers een onverwacht sterk verweer boden.
Op 11 en 12 mei 1940 was het gevecht het hevigst bij Mill (gemeente Land van Cuijk) en bij de Deurnesche kanalen. Nederlandse soldaten slaagden erin de opmars van Duits pantsermaterieel te vertragen met antitankkanonnen type 47 mm Böhler. Bij Mill sneuvelden 26 Nederlandse soldaten en raakten er meer dan 80 gewond — de gevechten aldaar zijn een van de bloedigste van de Nederlandse meidagen.
De omtrekkende beweging via België
De Duitsers doorbraken de stelling uiteindelijk niet frontaal, maar via een omtrekkende beweging. Eenheden van de Wehrmacht trokken via België en de Belgische Kempen en kwamen daarmee achter de Peelstelling. Op 14 mei 1940, dezelfde dag dat Rotterdam werd gebombardeerd, gaf het Nederlandse opperbevel de order om de Peel-Raamstelling prijs te geven. Soldaten trokken naar het westen en de linie werd verlaten. Op 15 mei capituleerde Nederland.
Wat is er vandaag nog te zien?
Ondanks de tientallen jaren die er zijn verstreken, zijn er in de Peelregio nog steeds concrete sporen van de verdedigingslinie te vinden.
Bunkers langs de linie
Bij Venray staan langs de Overloonseweg twee goed bewaarde bunkers van het type 'Groep Stellingen'. Ze zijn bereikbaar via een onverhaard pad en zijn van buitenaf te bezichtigen (geen toegang tot het interieur). Nabij Deurne, langs de Raambeek richting Liessel, zijn restanten van antitankgrachten nog herkenbaar in het landschap als langgerekte, natte laagten in de weilanden.
Oorlogsmuseum Overloon
Het Oorlogsmuseum Overloon (Museumstraat 2, Overloon, geopend di–zo 10:00–17:00, entree €16 volwassenen) heeft een van de beste collecties gerelateerd aan de meidagen 1940 én de latere slag om de Peel-Maasregio in 1944. Er staan tanks buiten, en de binnencollectie bevat kaarten, uniformen en persoonlijke getuigenissen van Nederlandse soldaten die aan de Peel-Raamstelling vochten.
Wandelroute langs de linie
Rondom Venray is een historische wandelroute van ca. 12 km uitgestippeld langs de voormalige Peel-Raamstelling. De route leidt langs bunkers, herdenkingsplaatsen en antitankgrachten. Startpunt: parkeerplaats Oorlogsmuseum Overloon. De folder (€2) is verkrijgbaar bij het museum en de VVV Venray (Henseniusplein 2). Wil je meer weten over de Peel in de oorlog, lees dan ook ons artikel over de zes eeuwen turfwinning in de Peel — de turfkanalen speelden ook een militaire rol in 1940.
De Peel-Raamstelling in de collectieve herinnering
De Peel-Raamstelling is lange tijd overschaduwd door de grotere gevechten bij de Grebbeberg en de capitulatie van Rotterdam. Maar voor de bewoners van Deurne, Venray en Mill is de linie een levend onderdeel van de lokale identiteit. Elk jaar op 10 mei worden bij de bunkers bij Mill en Venray kleine herdenkingen gehouden. Schrijver Toon Kortooms verwerkte de chaos van de meidagen in meerdere van zijn Peelromans en gaf zo een literaire stem aan de soldaten die hier vochten.
- Wat was de Peel-Raamstelling?
- De Peel-Raamstelling was een Nederlandse verdedigingslinie uit de Tweede Wereldoorlog, aangelegd in 1939–1940 dwars door het Peelgebied en langs de Raambeek. Ze was bedoeld om een Duitse opmars vanuit het oosten te vertragen via een combinatie van inundaties, bunkers, antitankgrachten en loopgraven.
- Hoe lang was de Peel-Raamstelling?
- De linie was circa 55 km lang en liep van de Maas bij Mook in het noorden tot aan de Belgische grens bij Weert in het zuiden. Ze doorsneed de gemeenten Venray, Deurne, Asten en Someren.
- Wat gebeurde er tijdens de slag om de Peel-Raamstelling?
- Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers Nederland binnen. De Peel-Raamstelling hield de opmars van de 9e Pantserdivisie op in sommige sectoren twee tot drie dagen. Na omtrekkende bewegingen via België werd de linie op 14–15 mei 1940 opgegeven. Veel soldaten sneuvelden bij Venray en Mill.
- Zijn er nog bunkers van de Peel-Raamstelling te zien?
- Ja, meerdere betonnen geschutsbunkers zijn bewaard gebleven. Bij Venray staan er langs de Overloonseweg, en bij Deurne zijn restanten van antitankgrachten zichtbaar. Het Oorlogsmuseum Overloon (Museumstraat 2, Overloon) heeft een uitgebreide afdeling over de verdedigingslinie.
- Kan ik de Peel-Raamstelling bezoeken?
- Ja, er is een historische wandelroute van ca. 12 km langs de restanten van de Peel-Raamstelling rondom Venray. Startpunt: parkeerplaats Oorlogsmuseum Overloon. De route leidt langs bunkers, antitankgrachten en gedenkstenen. Folder beschikbaar bij het museum (€2).